محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1675
مرآة البلدان ( فارسى )
اعليحضرت اقدس همايون شاهنشاهى روحنا فداه به لفظ مبارك فرمودند و به صيغهء جلاله بر وجود مبارك خودشان مخمر نمودهاند كه در آتيه هريك از حكام كه علاوه بر ماليات ديوانى يا به وسيلهاى ديگر بهجهت نفع خود تعدى به رعيت نمايد اگرچه بسيار قليل باشد ابقا بر مال و جان و ملك و اعتبار او نفرمايند و به بدترين عقوبات او را معاقب نمايند . از راه اخلاص و مهربانى كه به شما دارم لازم دانستم كه قبل از وقت از نيت پاك همايونى شما را اطلاع بدهم و بنويسم كه دولت از مال حلال خود و از عين ماليات به رسم مواجب و استصوابى و غيره به قدرى كه گذران شما با آبرو بشود مرحمت فرموده است . علاوه محض تفضل و وسعت معيشت راه حلالى نيز كه موجب آبادى ولايت است براى شما معين فرمودهاند كه به هر قدر كفايت و هنر داريد بر تحصيل منفعت و زيادى ثروت خود بيفزائيد و آن آبادى خالصجات و داير كردن معادن و احداث قنوات جديده در زمين بلامالك ولايت تحت حكومت خود است . هر قدر كفايت داريد دراين امور به كار برده به ثروت خود بيفزائيد . ديگر دولت ضامن اينكه شما ميل داريد چهار دست يراق تيپ طلا داشته باشيد يا در مجلس شما قاب و قدح صورتى چيده شود يا فورا چند پارچه ملك شش دانگ ابتياع نمائيد يا تجملات ديگر بهجهت خودتان حاضر كنيد نيست . اگر به همان مواجب و استصوابى مرحمتى قناعت داريد و طمع و تعدى را مىتوانيد از خودتان دور نمائيد نعم المطلوب و الا اصلح در امور خلع خودتان از حكومت است . زيرا كه گرفتار خواهيد شد و بد هم گرفتار مىشويد . يك فقرهء ديگر هم هست كه جهال مىتوانند اسباب تسليهء خودشان قرار بدهند و آن اين است كه بگويند خيلى از اين قبيل حرفها سابقا شنيدهايم . تحقيق كننده كيست و مجازات دهنده كه ؟ لهذا از بابت اتمام حجت مىنويسم كه در همهجا و همه موقع چشم دولت با شماست و از رفتار و اطوار شما از روى حقيقت و بىغرضانه مطلع است . اگر ذرهاى بر خلاف آنچه دراين ورقه نوشته شد از شما به صدور و وقوع برسد نمك پادشاه اسلاميان پناه را به حرامى خورده و به دين و شريعت محمديه صلوات الله و سلامه عليه خيانت نموده باشم كه اگر به قدر خردلى اغماض يا سكوت نمايم مگر اينكه فورا به عرض خاكپاى مبارك همايونى